ตะเลงพ่าย
(ตอนที่ ๖ พระนเรศวรทรงตรวจเตรียมทัพ)
ร่าย
๑๘๗กษณะนั้นนเรนทร์ไท้ ธให้โหรหามหุติฤกษ์ ซึ่งจะเบิกพยุหบาตรา จึ่งพระโหราผู้รู้โศลก หลวงญาณโยคโลกทีป รีบคำนวณทำนาย ถวายพยากรณ์แก่ไท้ ท้าวธได้จัตุรงคโชค อาจปราบโลกลาญรงค์ เชิญบาทบงสุ์เสด็จคลา จากอโยธยายามเช้า เข้ารวิวารมหันต์ วันสิบเอ็ดขึ้นค่ำ ย่ำรุ่งสองนาฬิกา เศษสังขยาห้าบาท ในบุษยมาสดฤษถี ศรีสวัสดีฤกษ์อุดม บรมนรินทร์ดาลสดับ ธให้ตรวจทัพเตรียมพล โดยชลมารคพยู่ห์ สู่ตำบลปากโมก ครั้นณวันโชควันยาม พยุหสงครามเขาตรวจ ทุกหมู่หมวดสรรพเสร็จ จึ่งสมเด็จภูวนาถ กับบรมราชอนุชา ธก็สรงธาราเสาวรภย์ ตรลบสุคนธกำจร ทรงบวรวิภูษา รัตพัสตราตรูเนตร ชายแครงเทศเถือกพร้อย ชายไหวห้อยเห็นเพรา พิศสนับเพลายรรยง ฉลองพระองค์แลเลิศ ทับทรวงเพริศพรายพริ้ง สะอิ้งรัตนไพฑูรย์ แก้วเกยูรสวมหัตถ์ แสงนพรัตน์มลังเมลือง เรืองธำมรงค์รุ้งร่วง ช่วงพรรเหาเก้าแก้ว แพร้วพรายนิ้วอัษฎางค์ พลางสองกษัตริย์สวมทรง อลงกตกาญจนมกุฎ แสงเพชรผุดพุ่งแพร้ว แก้วเก้ากอบแกมมาศ นาดกรกรายทายธนู ดูสองเจ้าจอมสยาม เฉกลักษมณ์รามรอนราพณ์ ปราบอเรนทร์ทุกด้าว พลางบพิตรโทท้าว ท่านเยื้องยังฉนวน น้ำนา ฯ
โคลง ๔
| ๑๘๘มหิศวรสองราชเจ้า | จักรพาล |
| เถลิงสมุทรพิมาน | มาศย้อม |
| เฉกไพชยนต์สถาน | ทิพยอาสน์ อินทร์เอย |
| แก้วก่องทองเถือกพร้อม | เพริศพร้อยพรายแสง ฯ |
| ๑๘๙เสด็จแสดงยศยิ่งหล้า | ลือไตร ภพแฮ |
| องค์อดิศวรไท | พี่ท้าว |
| ทรงศรีสมรรถชัย | ชาญชื่อ เรือนา |
| เถกิงพระเกียรติอะคร้าว | โลกล้วนถวายกร ฯ |
| ๑๙๐ภูธรวรนุชน้อง | นฤบาล |
| เถลิงชโลทกยาน | ย่องน้ำ |
| ไกรสรมุขพิมาน | มีชื่อ เรือนา |
| เรืองมณีนพล้ำ | เลิศแล้วหลากศรี ฯ |
| ๑๙๑นาวีวรวิหคตั้ง | ต่อฉาน ชื่อแฮ |
| ชัยสุพรรณหงส์พิมาน | มาศแพร้ว |
| ทรงพระพิชัยชาญ | ชัยชื่อ พระนา |
| เพราะพระชาญชเยศแผ้ว | แผกพ้นภัยเข็ญ ฯ |
| ๑๙๒เป็นมหาธวัชปักป้อง | ปวงภัย โพ้นนา |
| นำนเรนทรไคล | เคลื่อนคล้าย |
| กบี่ธุชโบกโบยใบ | บังทัพ ท่านแฮ |
| ห้ามอมิตรหมู่ร้าย | อย่าร้าโรมถึง ฯ |
| ๑๙๓พึงพิศไพโรจน์ด้วย | อภิรุม |
| บังแทรกสุริยสายชุม | ฉัตรแพร้ว |
| กลิ้งกลดบดบังจุม | พลผ่าน ภพนา |
| จามเรศรำเพยแผ้ว | ผ่องพื้นแผ่นโพยม ฯ |
| ๑๙๔ดาษโคมเวหาสห้อง | หาวไสว |
| ประดับรัตนนาวาชัย | เฉิดฟ้า |
| ทั้งสามศุภพิไล | แลเลิศ แล้วแฮ |
| เพ็ญพระยศเจ้าหล้า | โลกเพี้ยงพิศวง ฯ |
| ๑๙๕ยรรยงพยุหบาตรเบื้อง | เรือขุน |
| ทั่วทุกนายทุกมุล | เตรียบตั้ง |
| มวลมาตย์ราชนิกุล | เคียงคู่ กันแฮ |
| เถือกถกลกูบกั้ง | พร่างแพร้วดาวเดือน ฯ |
| ๑๙๖เกลื่อนกลาดดาษดั้งเรียบ | เรือเขน |
| เรือพระครุฑภุชเคนทร์ | เข่นแก้ว |
| เรือเศียรสัตว์เพียบเพญ | ธารถิ่น |
| คุมคู่คอยเสด็จแคล้ว | เคลื่อนคล้ายคลายขบวน ฯ |
| ๑๙๗ครั้นควรพิชัยฤกษ์พร้อม | เพรียงสมัย |
| โหรคระหึมฆ้องชัย | กึกก้อง |
| พฤฒิพราหมณ์พรอกมนตร์ไสย | สังข์เป่า ถวายนา |
| แตรตรลบเสียงซ้อง | แซ่ซั้นบรรสาน ฯ |
| ๑๙๘สำนานสนั่นอื้อ | เอิกอรร ณพแฮ |
| โพนพาทย์เภรีรัน | ครั่นครื้น |
| เสียงฆ้องแข่งขานกัน | ตามหมวด หมู่นา |
| สระทกสระเทือนภูวพื้น | แผ่นเพี้ยงหวั่นไหว ฯ |
| ๑๙๙ไพลึกแหล่งหล้าลั่น | ลือถึง สรวงฤๅ |
| เสียงอัคนีศรตึง | ตื่นฟ้า |
| พลหาญฮึกโห่อึง | เอิกโลก แล้วแฮ |
| ตระหนกทุกทวยธเรศหน้า | เผือดแผ้วพังขวัญ ฯ |
ร่าย
๒๐๐พลันขยายพยุหบาตรา คลาเข้าโขลนทวาเรศ สงฆ์สวดชเยศพุทธมนต์ ปรายประชลเฉลิมทัพ ตามตำรับราชรณยุทธ์ โบกกบี่ธุชคลาพล ยลนาวาดาดาษ ดูสระพราศสระพรั่ง คั่งคับขอบคงคา แลมเหาฬาร์พันลึก อธึกท้องแถวธาร ถับถึงสถานปากโมก จึ่งพระจอมโลกลือเดช เสด็จเถลิงนิเวศวังทาง พลางธให้ตรวจเตรียมพล โดยสถลพยุหบาตร บอกพระราชกำหนด กฎแก่ขุนทัพขุนพล จักยกหพลยาตรา ในเวลาล่วงค่ำ ย่ำสิบเอ็ดสามบาท ครั้นเข้าราษตรีสมัย ภูวไนยตรัสตริการ ซึ่งจะรอนราญอริราช ด้วยภิมุขมาตยากร จนจันทรลับเลื่อน เคลื่อนเข้าตติยยาม เจ้าจอมสยามไสยาสน์ เหนือบรมอาสน์ก่องแก้ว คล้ายคล้ายสิบทุ่มแคล้ว ท่านเคลิ้มหลับฝัน ใฝ่นา ฯ
โคลง ๔
| ๒๐๑เทวัญแสดงเหตุให้ | สังหร เห็นแฮ |
| เห็นกระแสสาคร | หลั่งล้น |
| ไหลลบวนาดอน | แดนตก ทิศนา |
| พระแต่เพ่งฤๅพ้น | ที่น้ำนองสาย ฯ |
| ๒๐๒พระกรายกรย่างเยื้อง | จรลี |
| ลุยมหาวารี | เรี่ยวกว้าง |
| พอพานพะกุมภีล์ | หนึ่งใหญ่ ไสร้นา |
| โถมปะทะเจ้าช้าง | จักเคี้ยวขบองค์ ฯ |
| ๒๐๓พระทรงแสงดาบแก้ว | กับกร |
| โจมประจัญฟันฟอน | เฟื่องน้ำ |
| ต่างฤทธิ์ต่างรบรอน | ราญชีพ กันแฮ |
| สระท้านทุกถิ่นท่าถ้ำ | ท่งท้องชลธี ฯ |
| ๒๐๔นฤบดีโถมถีบสู้ | ศึกธาร |
| ฟอนฟาดสุงสุมาร | มอดม้วย |
| สายสินธุ์ซึ่งนองพนานต์ | หายเหือด แห้งแฮ |
| พระเร่งปรีดาด้วย | เผด็จเสี้ยนเศิกกษัย ฯ |
| ๒๐๕ทันใดดิลกเจ้า | จอมถวัลย์ |
| สร่างผทมถวิลฝัน | ห่อนรู้ |
| พระหาพระโหรพลัน | พลางบอก ฝันนา |
| เร็วเร่งทายโดยกระทู้ | ที่ถ้อยตูแถลง ฯ |
| ๒๐๖พระโหรเห็นแจ้งจบ | ในมูล ฝันแฮ |
| ถวายพยากรณ์ทูล | แด่ไท้ |
| สุบินบดินทร์สูร | ฝันใฝ่ นั้นฤๅ |
| หากเทพสังหรให้ | ธิราชรู้เป็นกล ฯ |
| ๒๐๗นุสนธิ์ซึ่งน่านน้ำ | นองพนา สณฑ์เฮย |
| หนปัจฉิมทิศา | ท่วมไซร้ |
| คือทัพอริรา- | มัญหมู่ นี้นา |
| สมดั่งลักษณ์ฝันไท้ | ธเรศนั้นอย่าแหนง ฯ |
| ๒๐๘เหตุแสดงแห่งราชพ้อง | ภัยชลา |
| ได้แก่อุปราชา | เชษฐผู้ |
| สงครามซึ่งเสด็จครา | นี้ใหญ่ หลวงแฮ |
| แท้จักถึงยุทธ์สู้ | ศึกช้างสองชน ฯ |
| ๒๐๙ซึ่งผจญอริราชด้วย | เดชะ |
| เพื่อพระเดโชชนะ | ศึกน้ำ |
| คือองค์อมิตรพระ | จักมอด ม้วยเฮย |
| เพราะพระหัตถ์หากห้ำ | หั่นด้วยขอคม ฯ |
| ๒๑๐เบื้องบรมขัตติย์ท่องท้อง | แถวธาร |
| พระจักไล่ลุยลาญ | เศิกไสร้ |
| ริปูบ่รอราญ | ฤทธิ์ราช เลยพ่อ |
| พระจักชาญชเยศได้ | ดั่งท้าวใฝ่ฝัน ฯ |
โคลง ๒
| ๒๑๑ครั้นบดินทร์ดาลได้ | สดับพยากรณไท้ |
| ธิราชแผ้วพูนเกษม ฯ | |
| ๒๑๒เปรมปรีดิ์ปราโมทย์แท้ | เพราะพระโหรหากแก้ |
| กล่าวต้องตามฝัน ฯ | |
| ๒๑๓พระพลันทรงเครื่องต้น | งามประเสริฐเลิศล้น |
| แหล่งหล้าควรชม ชื่นนา ฯ | |
| ๒๑๔สมเด็จอนุชน้องแก้ว | ทรงสุภาภรณ์แพร้ว |
| เพริศพร้อมเพราตา ยิ่งแฮ ฯ |
ร่าย
๒๑๕สองขัตติยายุรยาตร ยังเกยราชหอทัพ ขุนคชขับช้างเทียบ ทวยหาญเพียบแผ่นภู ดูมหิมาดาดาษ สระพราศพร้อมโดยขบวน องค์อดิศวรสองกษัตริย์ คอยนฤขัตรพิชัย บัดเดี๋ยวไททฤษฎี พระศรีสารีริกบรมธาตุ ไขโอภาสโศภิต ช่วงชวลิตพ่างผล ส้มเกลี้ยงกลกุก่อง ฟ่องฟ้าฝ่ายทักษิณ ผินแวดวงตรงทัพ นับคำรบสามครา เป็นทักษิณาวรรตเวียน ว่ายฉวัดเฉวียนอัมพร ผ่านไปอุดรโดยด้าว พลางบพิตรโทท้าว ท่านตั้งสดุดี อยู่นา ฯ
โคลง ๔
| ๒๑๖พระมีปีติตื้น | เต็มมาน |
| ประณตนัขสโมธาน | เทิดเกล้า |
| พระทรงอธิษฐาน | ขอเดช พระเอย |
| คุ้มแด่ข้าพระเจ้า | จักสู้ศึกเข็ญ ฯ |
| ๒๑๗เป็นศรีสวัสดิ์แด่ข้อย | ขอชัย |
| ขอชนะไพรี | ทั่วทั้ง |
| ขอเป็นธวัชไป | ปักทัพ เฉลิมนา |
| ขอพระเป็นฉัตรกั้ง | เกลื่อนร้อนผ่อนเกษม ฯ |
| ๒๑๘พระเปรมปราโมทย์น้อม | วันทนา |
| พลางพระทรงไอยรา | ฤทธิ์แกล้ว |
| พระคเชนทร์ชื่อไชยา | นุภาพ พ้นแฮ |
| อาจเข่นคชศึกแผ้ว | แผกแพ้ทุกพาย ฯ |
| ๒๑๙พลายปราบไตรจักรอ้าง | เอิกฤทธิ์ |
| อาจปราบคชทุกทิศ | ทั่วไซร้ |
| เอกาทศรถอิศ | วรเสด็จ ทรงนา |
| นำคเชนทเรศไท้ | ธิราชเจ้าจอมสยาม ฯ |
| ๒๒๐งามเลิศคชลักษณ์ล้ำ | แลลาน หลงแฮ |
| ครบเครื่องพระคชาธาร | แต่งตั้ง |
| บรรยงก์พุดตานสถาน | ทิพยอาสน์ เสมอฤๅ |
| เศวตฉัตรสวัสดิ์เกือบกั้ง | ผ่องแผ้วอัมพร ฯ |
| ๒๒๑คเชนทรทั้งคู่อ้าง | ไอรา วัณฤๅ |
| มันตกติดกายา | หยดท้อง |
| หูกวักแกว่งงวงงา | เสยส่าย เศียรแฮ |
| หางก่งส่งเสียงก้อง | เกริกหล้าแหล่งไหว ฯ |
| ๒๒๒สองไทธิราชซั้น | ทรงสาร ศึกเฮย |
| ดูดั่งองค์มัฆพาน | ผ่านฟ้า |
| เถลิงสมิทธิคชาธาร | ทิพยพ่าหน์ นั้นฤๅ |
| สู้อสูรศึกกล้า | เสื่อมแกล้วกลัวหนี ฯ |
ร่าย
๒๒๓จึ่งธชีพราหมณชาติ โหราราชประโรหิต โอมอ่านอิศวรเวท ถวายวรชเยศอย่างไสย ลั่นฆ้องชัยสามหึ่ง จึ่งเป่าสังข์สามหน ดนตรีแตรแซ่ซ้อง ก้องกาหลกลองศึก กลองชนะครึกโครมครื้น พ่างพกพื้นภูวดล ดูพหลพยุหบาตร ดาษพลแสะพลสาร แสนพลหาญพลห้อม พร้อมเครื่องพระอภิรุม ชุมธงชายธงฉาน ทวนทองลานเลื่อมเนตร พู่จามเรศปลิวปลาย แห่หน้าหลายเหล่าหลาก แห่หลังมากหมู่ล้อม ห้อมเบื้องซ้ายสระพรั่ง คั่งเบื้องขวาคะคล่ำ บ่รู้กี่ส่ำกี่แสน ดูดื่นแดนเดียรดาษ ธก็ให้ยาตรพยุหยุทธ บ่ายกบี่ธุชฝ่ายขวา โบกครุฑพาหน์ฝ่ายซ้าย เนาวพ่าห์ผ้ายหว่างธวัช เสมาธิปัตทักษิณ ฉัตรชัยผินอุดร แลสลอนกรรภิรมย์ แห่บรมนฤบาล ห้อมคชาธารธิราช จตุลังคบาทบริรักษ์ พิทักษ์เท้ากุญชร คลี่นิกรทัพเลื่อน เคลื่อนพลสารยาตรา คลาพลแสะผังผาย คลายพลตีนต่างเต้า เสียงสระเทื้อนฝีเท้า สระท้านแถวสถล ฯ
ร่าย
๒๒๔ธไคลพลคล่ำคล้าย แลนา ย้ายมาโดยรัถยา แลนา คลาทางบ้านสระแก้ว แลนา แคล้วทางบ้านสระเหล้า แลนา แล้วธเข้าที่เสวย แลนา ยั้งยังเกยประทับ แลนา เสร็จธกลับทรงสาร แลนา คลี่พลหาญด่วนเดิน แลนา ดำเนินในมรรคา แลนา สุริยประภาทรงกลด จนกำหนดบ่ายควาย ชายสามนาฬิกาเศษ ทัพถึงประเทศหนองสร่าย ซึ่งค่ายหน้าเขาตั้ง ธให้หยุดยั้งอยู่หลัง เอากำลังพลสรรพ เสด็จประทับเกยชัย ในฉายาไม้ประดู่ อยู่เหนือจอมปลวกหลวง ต้องกระทรวงครุฑนาม ตามชัยภูมิพยุหะ แล้วธให้กะเกณฑ์กัน ปันหน้าที่ตั้งค่าย ฝ่ายหน้าหลังซ้ายขวา ดูดาษดาทั้งมวล เป็นกระบวนปทุมพยูห์ ขุดคูพูนสนามเพลาะ เฉพาะทุกหน้าค่าย ฝ่ายนอกวางรั้วขวาก มากรั้วหนามเป็นชั้น ขั้นเป็นเขื่อนเป็นขอบ แต่งตามระบอบศึกเสร็จ บพิตรเสด็จพักพล คอยจักผจญศึกกล้า อยู่กระชั้นค่ายหน้า ซึ่งตั้งขัดพล อยู่นา ฯ
โคลง ๔
| ๒๒๕น่ายลพยุหทัพไท้ | อยู่หัว สองแฮ |
| ชุมค่ายรายกลบัว | กลีบซ้อน |
| แสนเศิกเพ่งพึงกลัว | แกลนเดช ท่านนา |
| เถกิงพระเกียรติดั่งต้อน | ศึกให้แตกหนี ฯ |
| ๒๒๖โยธีเทียมด้วยพวก | พลสรวง |
| ดูประดุจเต็มตวง | ท่งกว้าง |
| กองหน้าและกองหลวง | แลหลาก หลายแฮ |
| เสียงสนั่นม้าช้าง | เฉกฟ้าดินไหว ฯ |
| ๒๒๗พลไกรล้วนกลั่นแกล้ว | กลางสมร |
| อาจจักหั่นหัวมอญ | ขาดเกล้า |
| แสนยาพลากร | ต่างหื่น หาญเฮย |
| คอยจักโรมจักเร้า | จักร้าราญเขญ ฯ |
_______________________________________________
ตอนที่ ๓ พระมหาอุปราชายกทัพเข้าเมืองกาญจนบุรี
ตอนที่ ๔ พระนเรศวรทรงปรารภเรื่องตีเมืองเขมร
ตอนที่ ๕ สมเด็จพระนเรศวรทรงเตรียมการสู้ศึกมอญ
ตอนที่ ๖ พระนเรศวรทรงตรวจเตรียมทัพ
ตอนที่ ๗ พระมหาอุปราชาทรงปรึกษาการศึกแล้วยกทัพเข้าปะทะหน้าของไทย
ตอนที่ ๘ ทัพหน้าไทยถอยไม่เป็นกระบวน
ตอนที่ ๙ ทัพหลวงเคลื่อนพล ช้างทรงพระนเรศวรและพระเอกาทศรถฝ่าเข้าไปในกองทัพข้าศึก
ตอนที่ ๑๐ ยุทธหัตถี และชัยชนะของไทย
ตอนที่ ๑๑ พระนเรศวรทรงสร้างสถูปและปูนบำเหน็จทหาร
ตอนที่ ๑๒ สมเด็จพระวันรัตขอพระราชทานอภัยโทษ
